پرسش و پاسخ غدير خم

پرسش 1

آيه تبليغ چه آيه‏اي است و چه موقعي بر پيامبر اکرم صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم نازل شد؟

پاسخ: آيه‏ي 67 سوره‏ي مائده است خداوند مي‏فرمايد:

«يا أَيُّهَا الَّرسُولُ بَلِّغْ ما اُنْزِلَ إِلَيْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْکافِرينَ» اي رسول ما ابلاغ کن آن چيزي را که بر تو نازل کرديم که اگر آن را ابلاغ نکني، رسالتت را انجام نداده‏اي و خدا تو را از کينه دشمنان در امان مي‏دارد.

و هنگامي که رسول اللَّه صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم از حَجَّةُ الْوِداع برمي‏گشتند در سرزميني به نام غدير خُم اين آيه بر حضرت نازل شد. [1] .

پرسش 2

بعد از نزول آيه‏ي تبليغ پيامبراکرم‏صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم چه کردند؟

پاسخ: همين که به منطقه‏ي (کراع الغميم) که غدير خم در آن واقع شده رسيدند حرکت خود را به طرف راست جاده و به سمت غدير تغيير داده، فرمودند: اي مردم! دعوت کننده‏ي خدا را اجابت کنيد که من پيام‏آور خدايم، سپس فرمان دادند تا منادي ندا کند همه‏ي مردم متوقّف شوند و آنان که پيش رفته‏اند بازگردند و آنان که پشت سر هستند توقّف کنند و همه در محل غدير جمع گردند. [1] .

پرسش 3

خصوصيّات سر زمين غدير چيست؟

پاسخ: گودال غدير خُم محّلي است کوهستاني و بسيار گرم که آبهاي باران از مجاري کوه سرازير و در آن گودالها جمع مي‏شوند و مسافرين و ساکنين اطراف از آن استفاده مي‏کنند.

اين محل در دويست و بيست کيلومتري مکّه و به فاصله چهار کيلومتر قبل از جحفه که محل افتراق اهل مدينه و مصر و عراق و نجد بود واقع شده است و مسجد غدير ومحل نصب اميرالمؤمنين عليه‏السّلام اکنون محل زيارت و عبادت زائران مي‏باشد.

پرسش 4

چگونه مکان سخنراني آن حضرت آماده شد؟

پاسخ: پيامبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مقداد و سلمان و ابوذر و عمار را فراخوانده به آنها دستور دادند تا به محل درختان کهنسال بروند و آنجا را آماده کنند، آنها خارهاي زير درختان کندند و سنگهاي ناهموار را جمع کرده، زير درختان را جارو کردند و آب پاشيدند در فاصله‏ي بين دو درخت روي شاخه‏ها پارچه‏اي انداختند تا سايباني از آفتاب باشد و آن محل براي برنامه‏ي سه روزه‏اي که حضرت در نظر داشتند کاملاً مساعد باشد، سپس در زير سايه‏بان سنگها را روي هم چيدند و از رواندازهاي شتران و ساير مرکب‏ها کمک گرفته منبري به بلندي قامت حضرت ساختند و روي آن پارچه‏اي انداختند به طوري که نسبت به دو طرف جمعيت در وسط قرار بگيرد و صداي ايشان به همه برسد و همه را ببينند. [1] .

پرسش 5

بعد از برپايي نماز جماعت در غدير خم پيامبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم چه کردند؟

پاسخ: مردم همه ديدند که آن حضرت بر فراز آن منبر مخصوص ايستاده، اميرالمؤمنين عليه‏السّلام را فراخواندند و به ايشان دستور دادند بالاي منبر آمده، در سمت راست آن حضرت بايستند، در اين هنگام حضرت نگاهي به راست و چپ جمعيّت نموده، منتظر شدند تا مردم کاملاً جمع شوند و سخنراني تاريخي خود را براي مسلمانان آغاز نمايد. [1] .

پرسش 6

وقتي رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بر فراز منبر قرار گرفتند چه فرمودند؟

پاسخ: پس از مقدّمه‏چيني و ذکر مقام خلافت و ولايت اميرالمؤمنين عليه‏السّلام براي آنکه تا آخر روزگار راه هر گونه شبه را بسته باشند و به هر تلاشي در اين راه خنثي شود فرمودند: باطن قرآن و تفسير آن را براي شما بيان نمي‏کند مگر کسي که دستش را گرفته او را بلند کنم و بازويش را گرفته بالا برم، سپس بازوي اميرالمؤمنين عليه‏السّلام گرفتند و آن حضرت نيز دست خود را به سمت صورت پيامبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم باز کردند تا آنکه دستهاي هر دو به سوي آسمان قرار گرفت آنگاه پيامبر خدا صلّي اللّه عليه و آله و سلّم اميرالمؤمنين عليه‏السّلام را از جا بلند کردند تا حدّي که پاهاي آن حضرت محاذي زانوهاي پيامبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم قرار گرفت و مردم سفيدي زير بغل آن دو را ديدند، سپس فرمودند: اي مردم کيست که بر اهل ايمان از خود آنها سزاوارتر باشد؟ گفتند: خدا و رسول داناترند، پس فرمودند: همانا خدا مولاي من است، آيا من اولي و سزاوارتر از مؤمنين بر خودشان نيستم؟ همه گفتند: آري يا رسول اللّه، در اين هنگام آن حضرت چهار مرتبه اين جمله را تکرار فرمودند:

«مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِيٌّ مَوْلاهُ»

هر که من مولا و صاحب اختيار اويم، اين علي عليه‏السّلام نيز مولا و صاحب اختيار اوست، خدايا دوست بدار دوستان علي را و دشمن بدار دشمنان او را، ياري کن ياران او را و خار و ذليل گردان خارکننده‏ي او را و او را معيار و ميزان حق و راستي قرار ده. [1] .

پرسش 7

رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم از مردم چگونه براي ولايت اميرالمؤمنين عليه‏السّلام بيعت عمومي گرفتند؟

پاسخ: در اواخر سخنانشان فرمودند: اي مردم چون با يک کف دست و اين وقت کم و با اين سيل جمعيّت امکان بيعت براي همه وجود ندارد، پس آنچه مي‏گويم همگي تکرار کنيد و بگوييد:

«ما فرمان تو را از جانب خداوند درباره‏ي علي بن ابيطالب عليه‏السّلام و امامان از فرزندانش اطاعت مي‏کنيم و به آن راضي هستيم و با قلب و جان و زبان و دستمان با تو بر اين مدعي بيعت مي‏کنيم.

پس همه تکرار کردند و به اين ترتيب بيعت عمومي انجام شد. [1] .

پرسش 8

بعد از اتمام خطبه‏ي غدير رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم چه فرمودند؟

پاسخ: فرمودند: بايد آنان که حاضرند اين امر را به غائبين برسانند.

و نيز فرمودند: «اَللّهُمَّ اَنْتَ شَهْيُد عَلَيْهْم اَنيّ قَدْ بَلَغْتُ وَ نَصَحْت» بار خدايا تو بر اينها گواهي که من ابلاغ نمودم و خير و صلاح را به ايشان گفتم. [1] .

پرسش 9

کساني که زودتر از همه با اميرالمؤمنين عليه‏السّلام بيعت کردند چه کساني بودند؟

پاسخ: پيش از همه ابوبکر و عمر لعنة اللّه عليهما براي تهنيت نزد حضرت علي عليه‏السّلام آمدند و گفتند: «بَخٍ بَخٍ لَکَ يَا ابْنَ اَبي طالِبٍ اَصْبَحْتَ وَ اَمْسَيْتَ مَوْلايَ وَ مَوْلي کُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ». [1] تهنيت باد تو را و مبارک باد تو را اين مقام، اي پسر ابوطالب، صبح کردي و شام کردي در حالي که مولاي من و هر مرد و زن مومني گشتي (اوّل کساني هم که اين بيعت را شکستند آن دو نفر بودند).

پرسش 10

آيه‏ي اکمال دين چيست؟ و چه موقع بر حضرت رسول صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم نازل شد؟

پاسخ: بعد از معرفي اميرالمؤمنين و ابلاغ اين رسالت بزرگ هنوز مردم متفرق نشده بودند که آيه‏ي 3 سوره‏ي مائده بر پيامبر صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم نازل شد:

«اَلْيَومَ اَکمَلْتُ لَکُمْ دِيَنَکُمْ وَ اَتْمَمْتُ عَلَيْکُمْ نِعْمَتي وَ رَضيتُ لکُمُ الْإِسْلامَ ديناً»

امروز دينتان را براي شما کامل کردم و نعمتم را بر شما تمام کردم و دين اسلام را براي شما پسنديدم. [1] .

پرسش 029

زنان چگونه با اميرالمؤمنين عليه‏السّلام بيعت کردند؟

پاسخ: پيامبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم دستور دادند تا ظرف آبي آوردند و پرده‏اي زدند که نيمي از آن در سويي از پرده و نيم ديگر در آن طرف قرار گيرد تا زنان با قرار دادن دست خود در يک سوي آب و قرار دادن اميرالمؤمنين عليه‏السّلام دست خود را در طرف ديگر با حضرت بيعت کنند. [1] .

پرسش 11

مراسم تاجگذاري اميرالمؤمنين عليه‏السّلام چگونه بود؟

پاسخ: پيامبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بعد از اين مراسم عمامه‏ي خود را که «سحاب» نام داشت به عنوان تاج افتخار بر سر اميرالمؤمنين عليه السّلام قرار داده، يک طرفش را بر کتف آن حضرت آويختند و فرمودند: «عمامه تاج عرب است، خداوند در روز بدر و حنين مرا به وسيله‏ي ملائکه‏اي که چنين عمامه‏اي بر سر داشتند ياري نمود». [1] .

پرسش 12

جبرئيل بعد از خطبه‏ي پيامبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم چه گفت؟

پاسخ: مردم همه ديدند که مردي زيبا و خوشبو در کنارشان ايستاده و مي‏گويد: «به خدا قسم هرگز روزي همانند اين روز نديدم، چقدر کار پسرعمويش را مؤکّد نمود! براي او پيماني بست که جز کافر به خدا و رسول آن را بر هم نمي‏زند، واي بر کسي که پيمان او را بشکند! در اينجا عمر لعنة اللّه عليه نزد آن حضرت آمد و عرض کرد: شنيدي اين مرد چه گفت؟ فرمودند: آيا او را شناختي؟ عرض کرد: خير، فرمودند: او روح الامين جبرئيل بود، مواظب باش اين پيمان را نشکني که اگر چنين خدا و رسول و ملائکه و مؤمنين از تو بيزار خواهند بود. [1] .

پرسش 13

هنگاميکه پيامبر اکرم صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم حضرت علي عليه‏السّلام را سر دست بلند کردند شيطان چه کرد؟

پاسخ: ابليس فريادي کشيد که تمام شياطين درياها و خشکي‏ها جمع شدند و گفتند اي سرور ما چه شده که چنين فريادي کشيدي گفت: اين پيامبر کاري کرد که اگر به نتيجه برسد هرگز معصيت خداوند انجام نخواهد گرفت. [1] .

پرسش 14

در روز غدير چه زماني شيطان شاد و خوشحال شد؟

پاسخ: هنگامي که منافقين در بين خود گفتند: پيامبر از روي هواي نفس سخن مي‏گويد، و عمر به ابوبکر لعنة اللّه عليهما گفت: نمي‏بيني چگونه چشمانش در سرش مانند مجانين مي‏گردد. هنگامي که اين سخنان را گفتند، ابليس از خوشحالي فريادي کشيد و دوستانش را جمع کرده، گفت: ببينيد اينان عهد و پيمان را شکسته و به پيامبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم کافر شدند. [1] .

پرسش 15

موضوعات خطبه‏ي غدير از چه قرار است؟

پاسخ: 1- توحيد 2- نبوّت 3- ولايت علي بن ابيطالب عليه‏السّلام 4- ذکر دوازده امام معصوم عليهم‏السّلام 5- فضائل اهل بيت عليهم‏السّلام 6- فضائل اميرالمؤمنين عليه‏السّلام 7- لقب مخصوص اميرالمؤمنين عليه‏السّلام 8- علم اهل بيت عليهم‏السّلام 9- حضرت مهدي (عجّل اللّه تعالي فرجه الشريف) 10- محبّين و شيعيان اهل بيت عليهم‏السّلام 11- دشمنان اهل بيت عليهم‏السّلام 12- پيشوايان ضلالت و گمراهي 13- اتمام حجّت 14- بيعت 15- قرآن 16- تفسير قرآن 17- حلال و حرام 18- نماز و زکات 19- حج و عمره 20- امر به معروف و نهي از منکر 21- قيامت و معاد.

پرسش 16

آن عده از اصحاب و تابعين آنها و علماء و اساتيد و حفّاظ قرون بعد از پيامبر که حديث غدير را نقل کرده‏اند و کساني که بيعت کردند، چند نفر بودند؟

پاسخ: طبق نقل علامه‏ي اميني رضوان اللَّه عليه در الغدير از اصحاب راويان حديث 110 نفر و از تابعين 84 نفر و از علماء و اساتيد و حُفّاظ که از قرن دوّم تا چهاردهم هجري بوده‏اند، 360 نفر مي‏باشند و صد و بيست هزار نفر و حتّي بيشتر (طبق اختلاف روايات) با آن حضرت بيعت کردند.

پي نوشته ها :

[1] حديقةالشيعة: ص 92.

[1] بحارالانوار: ج 21، ص 10.

[1] بحارالانوار: ج 37، ص 203، الغدير: ج 1، ص 22.

[1] بحارالانوار: ج 21، ص 387، عوالم: ج 15:3، ص 44 و 97.

[1] بحارالانوار: ج 37، ص 111، الغدير: ج 1، ص 11.

[1] بحارالانوار: ج 37، ص 215.

[1] الغدير: ج 1، ص 11.

[1] بحارالانوار: ج 73، ص 127، الغدير: ج 1، ص 274.

[1] الغدير: ج 1، ص 291، عوالم: ج 15:3، ص 199.

[1] بحارالانوار: ج 37، ص 120، عوالم: ج 15:3، ص 85.

[1] روضه‏ي کافي: ص 344.